Opiniebrief van het college

Aan de leden van de gemeenteraad

Oss, 23 maart 2016

Betreft: achtergrondinformatie op weg naar de kadernota.

Geachte leden van de gemeenteraad,

De kadernota is in aantocht. De kadernota geeft aan welke richting we als uitgangspunt nemen om de programmabegroting op te stellen. We willen de gemeenteraad informatie geven om haar kaderstellende rol in te vullen in dit traject. Dit heeft geleid tot twee producten:

  • De programma-evaluatie. Hierbij kijken we terug. Wat deden we in 2015? In hoeverre bereikten we onze doelstellingen? Wat kan beter / anders?
  • De omgevingsanalyse. Via een podiumbijeenkomst werden trends in beeld gebracht voor middelgrote Brabantse gemeenten en in het bijzonder voor Oss.

In deze opiniebrief delen wij op hoofdthema’s van de omgevingsanalyse wat opviel, welke dilemma’s we soms zien en soms ook aan welke richting wij denken.

Bij dilemma’s zoeken we richting. Waar we al richting gekozen hebben, horen we graag in hoeverre u het hiermee eens bent. En we horen graag of u onderwerpen mist die ook in de kadernota een plek moeten krijgen.

Kortom: we horen ook graag welke richting uons wilt meegeven bij deze thema’s. Laten we met elkaar in de raad de dialoog aangaan.

Algemeen
Wij vinden het belangrijk gefundeerde keuzes te maken. De programma-evaluatie en omgevingsanalyse helpen hierbij. Wij zetten op dit moment in op speerpunten zoals economische bedrijvigheid (zoals de ontwikkeling van Life Scienes (Pivot Park), haven en een krachtig stadscentrum), duurzaamheid en het doorontwikkelen van de zorg.

Daarnaast vragen meer recente ontwikkelingen aandacht, zoals de grote komst van nieuwe inwoners en vluchtelingen. Hierdoor willen we investeren in een goede huisvesting en begeleiding van deze groepen in de wijk. Dit om te zorgen dat mensen prettig kunnen wonen, leven en kunnen deelnemen aan de maatschappij.  

Vanuit het Midsize rapport blijkt dat middelgrote Brabantse gemeenten steeds meer onder druk komen te staan. Voorheen hadden middelgrote steden de voordelen van grote steden maar niet de nadelen. Nu keert dat om; wel de nadelen maar niet de voordelen. Dit vraagt een duidelijke positionering van een middelgrote stad zoals Oss. We herkennen de noodzaak voor een duidelijk en complementair profiel in de regio.

Regio & burgerkracht

Regio
Het rapport Midsize Brabant geeft aan dat grotere steden zich krachtig ontwikkelen. Die ontwikkeling lijkt zich te versnellen. De oriëntatie van Oss is van oudsher gericht op het Maasland en Brabant noordoost oost, ook wel de As50 gemeenten genoemd. Daarnaast willen wij intensiever samenwerken met Nijmegen en Den Bosch. Het position paper geldt hiervoor als vertrekpunt. Met Den Bosch en Nijmegen werken we samen met universiteiten en hogescholen. Samen willen we ook beter samenwerken met andere campussen uit ons land. Tevens werken we met hen samen rondom voedselbeleid en ruimtelijke opgaven (bijv. omgevingsvisie buitengebied) en de spoorwegbrug Ravenstein. Bij Den Bosch is er een band op het gebied van cultuur en recreatie.

Lichte vormen van samenwerking hebben onze voorkeur zodat samenwerken slagvaardig en flexibel is. Hoe voorkom je echter dat het te vrijblijvend wordt? Of dat partijen vooral letten op eigen belangen? Hoe zorg je dat de democratische legitimiteit niet in het gedrang komt?

Burgerkracht
Het Midsize rapport schetst trends zoals ‘nieuwe verhoudingen’ en ‘de samenleving in beweging’. Deze trends herkennen wij in Oss ook.
Het is lastig te voorspellen wat deze trends precies betekenen voor onze samenleving. Dit roept vragen op. Hoe verhoudt de overheid zich tot deze initiatieven? En als burgers steeds meer zelf willen, kunnen we hen dan ook meer zeggenschap geven? Willen burgers wel meer invloed krijgen? Zien we een hype of een trend? Wat betekent deze beweging voor de gemeenteraad, de ambtenaar, de bestuurder maar ook de burger? En wat betekent dit alles voor de democratische legitimiteit?
Antwoorden hebben we vaak (nog) niet, maar wij kiezen ervoor actief te experimenteren en ‘al doende’ te ontdekken hoe we ons verhouden ten opzichte van deze initiatieven.

Sport, cultuur, ontmoeten
Onze voorzieningen zijn veelal ingericht en georganiseerd naar de wensen van de traditionele gebruikers. Mensen willen echter meer regie pakken en zich langs andere wegen organiseren, en er ontstaan andere doelgroepen (ZZP-ers, dagbesteding). Zijn de ontmoetingsplekken wel voldoende toegerust voor hun taken en mogelijkheden in de toekomst?  
Ook binnen sport, cultuur en ontmoeten ‘kantelen’ we meer in onze aanpak richting inwoners. Hierbij geven wij als gemeente het kader aan en geven ruimte aan anderen om oplossingen aan te reiken. Een eerste ervaring met de andere werkwijze is het zwembad: het bestuur zoekt zelf oplossingen voor problemen, de gemeente faciliteert daarbij maar lost de problemen niet voor hen op.

In ons beleid bij sport, cultuur & ontmoeten hanteren we een focus op de jeugd. De groep jeugdigen neemt af, terwijl andere groepen zoals ouderen, arbeidsmigranten en vluchtelingen toenemen. Aanvullend aan ons beleid vinden wij het belangrijk om accent te leggen op deze groeiende groepen.

Veiligheid
We zien dat onze prioriteiten (woninginbraak, jeugd en ondermijnende georganiseerde criminaliteit) actueel zijn. De aanpak van deze prioriteiten willen we de komende jaren voortzetten. Aanvullend daarop vinden we het belangrijk extra in te zetten op de aanpak van fietsendiefstallen en het terugdringen van vuurwerkoverlast.
Ook zien we een toename van verstoring van de openbare orde door mensen met complexe problemen (o.a. de ‘verwarde personen-problematiek’). Deze problematiek is niet eenvoudig op te lossen. De aanpak willen we samen met mensen uit het sociale domein ontwikkelen.

Sociaal
In 2015 realiseerden we dat de zorg is voortgezet. We willen in de volgende fase volop inzetten op het doorontwikkelen en het kantelen van zorg naar welzijn. Hierbij denken we aan de volgende belangrijke punten:

  • Het eerder verlenen van ondersteuning, bijvoorbeeld in de vorm van jeugdpreventie en collectieve voorzieningen (meer inzetten op welzijn, al dan niet in combinatie met zorg).

Vanuit de omgevingsanalyse zien we dat de cijfers m.b.t. jeugd over het algemeen in Oss slechter zijn dan elders in Brabant (bijv., jeugdcriminaliteit). Daarom vinden we extra investeren in jeugd(preventie) van belang.

  • Ook bij schuldhulpverlening en armoedebeleid willen we juist investeren in het voorkomen van problemen. Hierover zijn we met diverse mensen uit het werkveld in gesprek.
  • Verbeteren van de aanpak van complexe problematiek, o.a. door het leren van ervaringen die we nu opdoen in samenwerking met het Instituut Publieke Waarden.
  • We willen meer samenhang brengen tussen en binnen bepaalde regelingen. Bijvoorbeeld een betere aansluiting tussen huishoudelijke hulp en individuele ondersteuning. Of rond de leeftijdsgroep 18-23 jarigen en de verbinding tussen dagbesteding en beschut werk.

In 2015 hielden we geld over op budgetten van WMO. Na een eerste jaar van uitvoering is het nog te vroeg om conclusies te trekken wat deze onderbesteding betekent. In 2016 willen we hiervoor meer kwalitatief onderzoek doen.

De Participatiewet geeft ons de opdracht ervoor te zorgen dat iedereen naar vermogen meedoet. Ondanks onze actieve inzet blijft de instroom in de bijstand stijgen, al is de stijging de afgelopen jaren afgevlakt. De hoge (jeugd)werkloosheid, kortere WW en de toestroom van vergunninghouders zijn redenen hiervoor. Dit vraagt van ons een actief beleid. Dit willen we doen door met partners zoals UWV en onderwijs gezamenlijk vooraan in het traject (nog voordat een bijstandsuitkering wordt aangevraagd) activiteiten gericht op toeleiding naar werk vorm te geven.

Economisch / ruimtelijk

Economie
Ook voor Oss geldt dat de economie steeds meer regionaal en nationaal wordt bepaald. Dat roept de vraag op hoe we in de regio willen samenwerken met bedrijven en onderwijs, zodat de regionale economie en werkgelegenheid worden gestimuleerd.
Wij zoeken een blijvende samenwerking met regionale partijen in bijvoorbeeld AgriFood Capital en Heesch-West bij de uitgifte en ontwikkeling van de bedrijventerreinen. Bovendien vraagt het om een goede mobiliteit en fysieke bereikbaarheid van Oss. Het economische belang van onze haven en de Osse logistiek is groot. Daarom vinden we het belangrijk hieraan verder te blijven bouwen.

Economie en onderwijs
We zien dat de beroepsbevolking van Oss relatief laag opgeleid is. Terwijl het gewenste opleidingsniveau binnen bedrijven steeds hoger wordt en dat banen in het middensegment verdwijnen. Wat vraagt dat van ons als gemeente?
Wij zien onderwijs als de sleutel. In overleg met bedrijfsleven, MBO en HBO werken we aan een goede aansluiting van onderwijs op de vraag van de arbeidsmarkt. In As50-verband gaan we met talenten aan de slag.
Impulsen van nieuwe kennis leiden tot vernieuwingen en innovaties bij bedrijven. Hoe blijft er nieuwe kennis stromen binnen Osse bedrijven? En in hoeverre heeft de gemeente daarbij een rol?
Wij zien het als onze uitdaging dat er nieuwe kennis blijft stromen binnen de Osse speerpuntsectoren. Bijvoorbeeld op Pivot Park en Talentencampus Oss.

Stad en platteland
De toegenomen groei naar de steden groter dan Oss zorgt voor de vraag: hoe houden we Oss aantrekkelijk? Welke stad wil je zijn? En welke investeringen moet je daarvoor doen?
Hoe kunnen we het centrum compacter maken en functies rondom cultuur en vrijetijdsbesteding toevoegen? Welke keuzes moeten we maken om een veranderend stadscentrum bereikbaar te houden?

Daarbij verandert de vraag naar ruimte. Woningen moeten flexibeler zijn zodat ze geschikt zijn voor alle levensfasen (meer vraaggericht ontwikkelen). Trends zijn o.a. dat mensen langer thuis wonen en dat huishoudens kleiner worden. Wat vraagt dat van de gemeente?
De bevolking buiten de stad vergrijst en het platteland komt er anders uit te zien. Agrarische bedrijven worden groter en het aantal nieuwe kleinschaligere functies neemt toe. Hoe zorg je voor een vitaal platteland met voldoende voorzieningen? Onze rol als regisseur van het buitengebied vraagt om een zorgvuldige afweging van belangen.

De nieuwe omgevingswet zorgt dat scheidslijnen tussen fysiek, sociaal, onderhoud, recreatie, ondernemerschap en duurzaamheid vervagen. Dit vraagt van ons als gemeente een integrale visie op de omgeving. We willen inwoners meenemen in de omslag. Tegenstellingen vragen om regie van ons als overheid. Denk bijvoorbeeld aan het debat over windmolens.

Duurzaamheid
Welke ambitie hebben we op het gebied van duurzaamheid? Er is nog een grote stap te maken van de huidige situatie naar onze gewenste situatie. Dit vraagt volgens ons om versnelling van onze inzet en keuzes voor maatregelen met grote impact.

Kortom
We zien veel belangrijke thema’s. Wij hopen dat deze brief, samen met de omgevingsanalyse en de programma-evaluatie, u een goede basis biedt op weg naar de kadernota.  
De programma-evaluatie én de presentatie van Midsize Brabant zijn te vinden op evaluatie.oss.nl.

Met vriendelijke groeten,

Burgemeester en wethouders van de gemeente Oss,

De secretaris,                  De burgemeester,
Drs. M.J.H. van Schaijk               Drs. W.J.L. Buijs-Glaudemans